{"id":6,"date":"2026-08-28T15:02:23","date_gmt":"2026-08-28T15:02:23","guid":{"rendered":"https:\/\/filipinskasne.pl\/formacja\/?p=6"},"modified":"2026-08-28T15:02:23","modified_gmt":"2026-08-28T15:02:23","slug":"wstep-do-listu-do-rzymian","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/filipinskasne.pl\/formacja\/2026\/08\/28\/wstep-do-listu-do-rzymian\/","title":{"rendered":"Wst\u0119p do „Listu do Rzymian”"},"content":{"rendered":"

List do Rzymian<\/strong> jest najobszerniejszym i pod wzgl\u0119dem teologicznym jednym z najwa\u017cniejszych list\u00f3w Paw\u0142owych. Nale\u017cy do tzw. list\u00f3w bezspornie uznawanych za autentyczne pisma Paw\u0142a<\/strong>. Jego szczeg\u00f3lne znaczenie polega na tym, \u017ce Pawe\u0142 przedstawia w nim w spos\u00f3b stosunkowo uporz\u0105dkowany swoj\u0105 wizj\u0119 Ewangelii, usprawiedliwienia, zbawienia, relacji \u017byd\u00f3w i pogan oraz \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego.<\/p>\n

\"\"1. Autorstwo<\/strong><\/p>\n

Autorem Listu do Rzymian jest Pawe\u0142 Aposto\u0142<\/strong>.<\/p>\n

Autorstwo Paw\u0142owe jest wyj\u0105tkowo dobrze po\u015bwiadczone zar\u00f3wno przez \u015bwiadectwo wewn\u0119trzne<\/strong>, jak i zewn\u0119trzne<\/strong>. Ju\u017c w pierwszym wersecie autor przedstawia si\u0119 jako:<\/p>\n

\n

\u201ePawe\u0142, s\u0142uga Chrystusa Jezusa, z powo\u0142ania aposto\u0142\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n

Tre\u015b\u0107, s\u0142ownictwo, argumentacja teologiczna i spos\u00f3b przedstawiania apostolskiego powo\u0142ania pozostaj\u0105 zgodne z bezspornie Paw\u0142owymi listami, zw\u0142aszcza z Listem do Galat\u00f3w i 1\u20132 Listem do Koryntian. Autorstwo Paw\u0142a jest zatem w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych badaczy zasadniczo niekwestionowane.<\/p>\n

Pawe\u0142 nie napisa\u0142 jednak listu w\u0142asnor\u0119cznie<\/strong>. W Rz 16,22 wyst\u0119puje Tertius:<\/p>\n

\n

\u201ePozdrawiam was i ja, Tertius, kt\u00f3ry list ten pisa\u0142em\u2026\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n

Najbardziej naturalna interpretacja zak\u0142ada, \u017ce Tertius by\u0142 sekretarzem\/skryb\u0105 Paw\u0142a<\/strong>, kt\u00f3ry spisa\u0142 tekst pod jego dyktando. Nie oznacza to, \u017ce by\u0142 drugim autorem teologicznym listu.<\/p>\n

\n

\"\"2. Adresaci<\/strong><\/p>\n

Adresatami s\u0105 chrze\u015bcijanie znajduj\u0105cy si\u0119 w Rzymie<\/strong>:<\/p>\n

\n

\u201eDo wszystkich przez Boga umi\u0142owanych i powo\u0142anych \u015bwi\u0119tych, kt\u00f3rzy mieszkaj\u0105 w Rzymie\u2026\u201d (Rz 1,7).<\/p>\n<\/blockquote>\n

Chodzi wi\u0119c o Ko\u015bci\u00f3\u0142 rzymski<\/strong>, kt\u00f3ry Pawe\u0142 sam wcze\u015bniej nie za\u0142o\u017cy\u0142. Jest to istotna r\u00f3\u017cnica w stosunku do np. 1 Listu do Koryntian czy Listu do Galat\u00f3w.<\/p>\n

\u017bydzi i poganie<\/h3>\n

Wsp\u00f3lnota rzymska by\u0142a mieszana etnicznie<\/strong> \u2014 nale\u017celi do niej zar\u00f3wno chrze\u015bcijanie pochodzenia \u017cydowskiego, jak i poga\u0144skiego.<\/p>\n

\"\"Ta sytuacja ma ogromne znaczenie dla interpretacji listu. Pawe\u0142 wielokrotnie podejmuje problem:<\/p>\n

    \n
  • stosunku \u017byd\u00f3w i pogan<\/strong>,<\/li>\n
  • Prawa Moj\u017ceszowego,<\/li>\n
  • obrzezania,<\/li>\n
  • obietnic danych Izraelowi,<\/li>\n
  • pierwsze\u0144stwa Ewangelii \u201e\u017byda, a potem Greka\u201d,<\/li>\n
  • wzajemnego przyjmowania si\u0119 chrze\u015bcijan.<\/li>\n<\/ul>\n

    Szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie problem ten pojawia si\u0119 w rozdzia\u0142ach 9\u201311<\/strong> oraz 14\u201315<\/strong>. Jednym z cel\u00f3w listu by\u0142o zatem budowanie jedno\u015bci wsp\u00f3lnoty ponad podzia\u0142em etnicznym.<\/p>\n

    \n

    3. Czas napisania<\/strong><\/p>\n

    List powsta\u0142 pod koniec dzia\u0142alno\u015bci misyjnej Paw\u0142a na Wschodzie<\/strong>, podczas jego trzeciej podr\u00f3\u017cy misyjnej.<\/p>\n

    Najcz\u0119\u015bciej przyjmuje si\u0119 dat\u0119:<\/p>\n

    ok. 57\u201358 r. po Chr.<\/strong><\/p>\n

    Niekt\u00f3rzy badacze proponuj\u0105 nieco wcze\u015bniejsze datowanie, np. 56\u201357 r.<\/strong>; r\u00f3\u017cnica wynika przede wszystkim z rekonstrukcji chronologii ostatniej cz\u0119\u015bci trzeciej podr\u00f3\u017cy misyjnej.<\/p>\n

    Wa\u017cny punkt chronologiczny<\/strong><\/p>\n

    Pawe\u0142 pisze, \u017ce zamierza uda\u0107 si\u0119 najpierw do Jerozolimy, aby dostarczy\u0107 tam zbi\u00f3rk\u0119 pieni\u0119dzy dla ubogich chrze\u015bcijan<\/strong>:<\/p>\n

    \n

    \u201eTeraz za\u015b wybieram si\u0119 do Jerozolimy z pos\u0142ug\u0105 dla \u015bwi\u0119tych\u201d (Rz 15,25).<\/p>\n<\/blockquote>\n

    Dopiero p\u00f3\u017aniej zamierza uda\u0107 si\u0119 do Rzymu, a nast\u0119pnie do Hiszpanii (Rz 15,24\u201328).<\/p>\n

    \n

    4. Miejsce napisania<\/strong><\/p>\n

    Najbardziej prawdopodobnym miejscem napisania listu jest Korynt<\/strong>, wzgl\u0119dnie jego okolice.<\/p>\n

    Przemawiaj\u0105 za tym przede wszystkim dane zawarte w samym zako\u0144czeniu listu.<\/p>\n

    Febe<\/strong><\/p>\n

    Pawe\u0142 poleca Rzymianom:<\/p>\n

    \n

    \u201ePolecam wam Febe, nasz\u0105 siostr\u0119, diakonis\u0119 Ko\u015bcio\u0142a w Kenchrach\u201d (Rz 16,1).<\/p>\n<\/blockquote>\n

    Kenchry<\/strong> by\u0142y portem Koryntu. Jest wi\u0119c bardzo prawdopodobne, \u017ce Febe by\u0142a zwi\u0105zana ze wsp\u00f3lnot\u0105 korynck\u0105 i mog\u0142a by\u0107 osob\u0105, kt\u00f3ra zanios\u0142a list do Rzymu.<\/p>\n

    Gajus<\/strong><\/p>\n

    Pawe\u0142 przekazuje r\u00f3wnie\u017c pozdrowienia od Gajusa:<\/p>\n

    \n

    \u201ePozdrawia was Gajus, kt\u00f3ry jest gospodarzem moim i ca\u0142ego Ko\u015bcio\u0142a\u201d (Rz 16,23).<\/p>\n<\/blockquote>\n

    Gajus jest znany tak\u017ce z 1 Kor 1,14 jako osoba ochrzczona przez Paw\u0142a w Koryncie.<\/p>\n

    Tertius i Erast<\/strong><\/p>\n

    W zako\u0144czeniu pojawiaj\u0105 si\u0119 ponadto Tertius i Erast. Wszystkie te dane tworz\u0105 sp\u00f3jny obraz \u015brodowiska Koryntu<\/strong>.<\/p>\n

    Dlatego mo\u017cna przedstawi\u0107 rekonstrukcj\u0119:<\/p>\n

    Pawe\u0142 \u2192 Korynt \u2192 Tertius spisuje list \u2192 Febe zanosi list do Rzymu.<\/strong><\/p>\n

    \n

    5. Cel napisania listu<\/strong><\/p>\n

    Tu sprawa jest bardziej skomplikowana. Nie ma jednej powszechnie przyj\u0119tej odpowiedzi na pytanie o cel Listu do Rzymian.<\/strong><\/p>\n

    Badacze wskazuj\u0105 kilka wzajemnie uzupe\u0142niaj\u0105cych si\u0119 cel\u00f3w.<\/p>\n

    A. Cel teologiczny \u2014 przedstawienie Ewangelii<\/strong><\/p>\n

    Pawe\u0142 chce przedstawi\u0107 istot\u0119 Ewangelii:<\/p>\n

    \n

    \u201eAlbowiem nie wstydz\u0119 si\u0119 Ewangelii Chrystusa, jest bowiem ona moc\u0105 Bo\u017c\u0105 ku zbawieniu dla ka\u017cdego wierz\u0105cego, najpierw dla \u017byda, potem dla Greka\u201d (Rz 1,16).<\/p>\n<\/blockquote>\n

    Centralnym zagadnieniem jest sprawiedliwo\u015b\u0107 Bo\u017ca objawiona w Ewangelii<\/strong>.<\/p>\n

    W konsekwencji Pawe\u0142 rozwija m.in.:<\/p>\n

      \n
    • powszechno\u015b\u0107 grzechu \u2014 Rz 1,18\u20133,20,<\/li>\n
    • usprawiedliwienie przez wiar\u0119 \u2014 Rz 3,21\u20134,25,<\/li>\n
    • nowe \u017cycie w Chrystusie \u2014 Rz 5\u20138,<\/li>\n
    • dzia\u0142anie Ducha \u015awi\u0119tego \u2014 Rz 8,<\/li>\n
    • problem Izraela i pogan \u2014 Rz 9\u201311,<\/li>\n
    • chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 etyk\u0119 \u2014 Rz 12\u201315.<\/li>\n<\/ul>\n

      Dlatego List do Rzymian mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako dojrza\u0142\u0105 prezentacj\u0119 Paw\u0142owej Ewangelii<\/strong>.<\/p>\n

      \n

      B. Cel pastoralny \u2014 jedno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a<\/strong><\/p>\n

      Drugim wa\u017cnym celem jest budowanie jedno\u015bci chrze\u015bcijan pochodzenia \u017cydowskiego i poga\u0144skiego<\/strong>.<\/p>\n

      Pawe\u0142 nie chce, aby jedna grupa uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za religijnie uprzywilejowan\u0105 wobec drugiej.<\/p>\n

      Dlatego argumentuje:<\/p>\n

      wszyscy s\u0105 grzesznikami \u2192 wszyscy potrzebuj\u0105 \u0142aski \u2192 wszyscy s\u0105 zbawiani przez Chrystusa \u2192 wszyscy tworz\u0105 jeden lud Bo\u017cy.<\/strong><\/p>\n

      Temu s\u0142u\u017cy m.in. argumentacja Rz 14,1\u201315,13.<\/p>\n

      \n

      C. Cel misyjny \u2014 Rzym jako baza misji do Hiszpanii<\/strong><\/p>\n

      To bardzo wyra\u017anie wynika z Rz 15,22\u201329.<\/p>\n

      Pawe\u0142 uwa\u017ca, \u017ce zako\u0144czy\u0142 zasadniczy etap swojej dzia\u0142alno\u015bci na Wschodzie i planuje:<\/p>\n

      Jerozolima \u2192 Rzym \u2192 Hiszpania.<\/strong><\/p>\n

      Pisze:<\/p>\n

      \n

      \u201eSkoro za\u015b obecnie nie ma ju\u017c dla mnie pola dzia\u0142ania w tych stronach, a od wielu lat \u017cywi\u0119 pragnienie przybycia do was, udam si\u0119 do Hiszpanii, wst\u0119puj\u0105c po drodze do was\u201d (por. Rz 15,23\u201324).<\/p>\n<\/blockquote>\n

      Rzym mia\u0142 zatem znajdowa\u0107 si\u0119 na strategicznym szlaku jego dalszej misji<\/strong>. Pawe\u0142 chcia\u0142 odwiedzi\u0107 wsp\u00f3lnot\u0119, zyska\u0107 jej wsparcie i prawdopodobnie uczyni\u0107 j\u0105 jednym z punkt\u00f3w oparcia dla misji na Zachodzie.<\/p>\n

      \n

      D. Cel apologetyczny<\/strong><\/p>\n

      Pawe\u0142 musi r\u00f3wnie\u017c wyja\u015bni\u0107 swoje rozumienie Ewangelii.<\/p>\n

      W Rzymie jego nauczanie mog\u0142o by\u0107 znane z drugiej r\u0119ki<\/strong>. Sam nie za\u0142o\u017cy\u0142 tamtejszej wsp\u00f3lnoty. List staje si\u0119 wi\u0119c swego rodzaju autoprezentacj\u0105 Paw\u0142a jako aposto\u0142a i prezentacj\u0105 jego Ewangelii<\/strong>.<\/p>\n

      Mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce Rzymianie maj\u0105 przed jego osobist\u0105 wizyt\u0105 otrzyma\u0107 odpowied\u017a na pytanie:<\/p>\n

      Kim jest Pawe\u0142 i jak\u0105 Ewangeli\u0119 g\u0142osi?<\/strong><\/p>\n

      \n

      6. Najwa\u017cniejsze w\u0105tpliwo\u015bci wok\u00f3\u0142 Listu do Rzymian<\/strong><\/p>\n

      Tu warto rozr\u00f3\u017cni\u0107 w\u0105tpliwo\u015bci dotycz\u0105ce autentyczno\u015bci<\/strong> od problem\u00f3w dotycz\u0105cych kompozycji i interpretacji<\/strong>.<\/p>\n

      1. Czy ca\u0142y rozdzia\u0142 16 nale\u017cy do pierwotnego listu?<\/strong><\/p>\n

      To jeden z najwa\u017cniejszych problem\u00f3w.<\/p>\n

      Rz 16 zawiera bardzo du\u017c\u0105 liczb\u0119 pozdrowie\u0144 dla konkretnych os\u00f3b. Jednocze\u015bnie zako\u0144czenie w Rz 16,25\u201327 ma charakter rozbudowanej doksologii<\/strong>.<\/p>\n

      Cz\u0119\u015b\u0107 badaczy zastanawia\u0142a si\u0119 wi\u0119c, czy rozdzia\u0142 16 pierwotnie nale\u017ca\u0142 do listu wys\u0142anego do Rzymu.<\/p>\n

      Obecnie zasadniczo przyjmuje si\u0119, \u017ce tekst, kt\u00f3ry posiadamy, jest listem skierowanym do Rzymian, ale pochodzenie i pierwotne miejsce doksologii w Rz 16,25\u201327 pozostaj\u0105 przedmiotem dyskusji<\/strong>.<\/p>\n

      \n

      2. Czy Rz 16 pierwotnie nale\u017ca\u0142 do Listu do Rzymian?<\/strong><\/p>\n

      Problem jest powa\u017cniejszy ni\u017c tylko kwestia doksologii.<\/p>\n

      Niekt\u00f3rzy badacze przypuszczali, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 ko\u0144cowych pozdrowie\u0144 mog\u0142a funkcjonowa\u0107 w innym kontek\u015bcie, np. jako zako\u0144czenie listu kierowanego do innej wsp\u00f3lnoty.<\/p>\n

      Jednym z argument\u00f3w jest bardzo du\u017ca liczba os\u00f3b znanych Paw\u0142owi<\/strong>, mimo \u017ce \u2014 wed\u0142ug jego w\u0142asnych s\u0142\u00f3w \u2014 nie by\u0142 wcze\u015bniej w Rzymie.<\/p>\n

      Nie jest to jednak wystarczaj\u0105ce, aby uzna\u0107 rozdzia\u0142 za p\u00f3\u017aniejszy dodatek. Wsp\u00f3\u0142czesna nauka zasadniczo traktuje Rz 16 jako cz\u0119\u015b\u0107 tradycji listu, przy czym szczeg\u00f3\u0142owa historia jego transmisji pozostaje dyskutowana.<\/p>\n

      \n

      3. Jaka by\u0142a dok\u0142adnie sytuacja Ko\u015bcio\u0142a w Rzymie?<\/strong><\/p>\n

      To jedna z najtrudniejszych kwestii interpretacyjnych.<\/p>\n

      Nie wiemy dok\u0142adnie:<\/p>\n